EĞİTİMCİ GÖZÜYLE SINAV KAYGISI
Sınav kaygısı, öncesinde öğrenilen bilginin sınav sırasında etkili bir biçimde
kullanılmasına engel olan ve başarının düşmesine yol açan yoğun kaygı olarak tanımlanır.
Sınav kaygısı neyle ilişkilidir? Bireyin sınava yüklediği anlamlar, sınavla ilgili zihinde oluşturulan imaj, sınav sonrası duruma ilişkin atıflar ve sınav sonrası elde edilecek kazanımlara verilen önem, sınav kaygısı oluşumu üzerinde etkilidir. Sınav kaygısının belirtileri nelerdir? Huzursuzluk, endişe, tedirginlik, sıkıntı, başarısızlık korkusu, çalışmaya isteksizlik, mide bulantısı, taşikardi, titreme, ağız kuruluğu, iç sıkıntısı, terleme, uyku düzeninde bozukluklar, karın ağrıları vs. bedensel yakınmalar, dikkat ve konsantrasyonda bozulma, kendine güvende azalma, kendini yetersiz ve değersiz görme sık görülen belirtilerdir. Sınav kaygısı yaşandığı nasıl anlaşılır? Öğrencinin başarısında belirgin bir düşüş gözlenir. Ders çalışmayı erteleme, sınav ve hazırlığı hakkında konuşmayı reddetme vardır. Soru sorulmasından rahatsız olurlar. Dikkat dağınıklığı, odaklanamama, fiziksel yakınmalarda dikkat çeken bir artış (karın ağrısı, mide bulantısı, terleme, uyku düzensizliği, iştahsızlık ya da tersine aşırı yeme, genel mutsuz bir ruh hali vb.), çok çalışılmasına karşın performans düşüklüğü, kaygının varlığını gösterir.
Sınav Kaygısı neden oluşur? Gerçekçi olmayan düşünce biçimlerine sahip olmak, kaygının oluşmasında en belirleyici süreçtir. Mükemmeliyetçi ve rekabetçi olanlarda daha sık görülür. Sosyal çevrenin beklentileri  ve baskısı da önemli bir etkendir. Sınav kaygısının oluşmasında etkisi olan olumsuz otomatik düşünceler nelerdir ? “Sınava hazır değilim.”, “Bu bilgiler çok gereksiz ve saçma. Nerede ve ne zaman kullanacağım ki?” “Sınavlar niye yapılıyor, ne gerek var?” “Bu bilgiler gelecekte benim işime
yaramaz.” “Sınava hazırlanmak için gerekli zamanım yok ki!” “Bu konuları anlayamıyorum, aptal olmalıyım.” “Ben zaten bu konuları anlamıyorum.” “Biliyorum, bu sınavda başarılı olamayacağım.” “Sınav kötü geçecek.” “Çok fazla konu var, hangi birine hazırlanayım?” vb. tarzındaki düşünceler, sıklıkla gözlenen olumsuz otomatik düşüncelerdir. Alternatif düşünceler nelerdir? “Yapmam gereken nedir?” “Yapabileceğimin en iyisini yapabilirim.” “Olabilecek en kötü şey ne?” “Dünyanın sonu değil, telafisi var.” “Bu sınavda başarısız olsam da bu her zaman başarısız olacağım anlamına gelmez.” “Yeterli zamanımın olmadığı doğru ancak olan zamanımı en etkili şekilde nasıl kullanabilirim?” “Tüm konulara çalışamasam bile önemli bölümlere öncelik vererek sınava hazırlanabilirim, hiç olmazsa bu bölümlerden puan
kazanırım.” “Başarırsam hayatımın önemli bir dönüm noktasını aşacağım. Başarısız olmam tembel ve beceriksiz olduğumu göstermez. Daha fazla çalışmam gerektiği anlamına gelir.” “Zamanı kendi yararıma kullanmak benim elimde.” vb. tarzındaki düşünceler, kaygıyla başa çıkmak için geliştirilebilecek alternatif düşüncelerdir. Sınav kaygısıyla başa çıkma yolları nelerdir ? Gerçekçi olmayan düşünme alışkanlıklarını farklı bir gözle yeniden değerlendirmek, kaygıyı bastırmaya değil, onu kabul etmeye ve tanımaya çalışmak, nefes alma egzersizleri, gevşeme egzersizleri, düşünceleri durdurma tekniği ve dikkatini başka noktalara odaklama tekniği kullanılabilecek başlıca sınav kaygısıyla başa çıkma yollarıdır. Hangi inançların değişmesi amaçlanır? “Hayatta başarılı ve mutlu olabilmek için sınavı kazanmaktan başka yol yoktur, mutlaka kazanmalıyım, kazanmazsam kimsenin yüzüne bakamam, sınav benim kim olduğumu gösterir, yetersizim, hiçbir şey yapamayacağım” vb. değişmesi amaçlanan başlıca
inançlardır. Sınav kaygısı ve aile ilişkisi nasıldır? Aile için sınavın ne anlam ifade ettiği, sınava yönelik tutum ve yaklaşımları çok önemlidir. Sıklıkla aileler kendi kaygılarını çocuklarına yansıtmaktadırlar. Çocuktan yüksek beklentilerinin olması, ayrıntılarla aşırı uğraş sergilemeleri ve sınavı bir araç değil amaç
olarak görmeleri çocuğun kaygısını arttıran en önemli nedenlerdendir. Ailelere önerilerimiz
Aileler çocuklarına, güven ve sorumluluk vermeli, onu önemsediğini göstermeli ve  olumlu geri bildirimde bulunmalıdır. Sınava ilişkin konuşmalarda özenli davranmalı, gerçekçi olmalı, akranlarıyla karşılaştırmaktan kaçınmalıdır. Duygu ve düşünce paylaşımı, empati önemlidir. Sınavı yüceltmeme, ölüm-kalım sorunu yapmama, yüreklendirici davranma önemlidir. Çocuklar koşulsuz sevilmelidir. Aile bireyleri uygun rol modeli olmalı, uygun aile ortamı sağlanmalı ve doğru problem çözme davranışları geliştirilmelidir.
Niyazi CANBAZ
Kampüs Koleji Kurucu Müdürü